Ψωρίαση και διατροφή: η αντιφλεγμονώδης δίαιτα
Η ψωρίαση είναι χρόνια φλεγμονώδης νόσος του δέρματος που προκαλείται από αντίδραση του ανοσοποιητικού στο δέρμα, και επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους στην Ελλάδα και στον κόσμο. Η φαρμακευτική θεραπεία είναι η βάση της αντιμετώπισης, όμως η διατροφή μπορεί να επηρεάσει την πορεία της νόσου και τη συχνότητα των εξάρσεων. Ορισμένες τροφές μπορεί να αυξάνουν τη φλεγμονή και άλλες να τη μειώνουν. Η διατροφή δεν θεραπεύει την ψωρίαση, όμως οι σωστές επιλογές μπορούν να στηρίξουν τη δράση των φαρμάκων, να αραιώσουν τις εξάρσεις και να μειώσουν τη συνολική φλεγμονώδη επιβάρυνση. Επειδή το υπερβάλλον βάρος συνδέεται άμεσα με τη σοβαρότητα της ψωρίασης, η διαχείριση του βάρους είναι από τα πιο σημαντικά διατροφικά σημεία.
Μην απλώς το διαβάζετε, καταγράψτε τοΦωτογραφίστε το γεύμα σας και η Kalorita καταγράφει θερμίδες και θρεπτικά συστατικά σε δευτερόλεπτα. 3 ημέρες δωρεάν.→Τροφές που μπορεί να προκαλέσουν έξαρση
Οι μελέτες δείχνουν ότι δεν είναι οι ίδιες τροφές για όλους τους ασθενείς. Όμως ορισμένες ομάδες τροφών συνδέονται συχνά με εξάρσεις. Η αποχή από αυτές δεν ωφελεί απαραίτητα όλους, αλλά μια δοκιμή αποκλεισμού 4 έως 6 εβδομάδων είναι ο πιο αξιόπιστος τρόπος για να εντοπίσεις τα δικά σου ερεθίσματα.
| Τροφή ή ομάδα | Μηχανισμός φλεγμονής | Επίπεδο τεκμηρίωσης | Πρόταση |
|---|---|---|---|
| Αλκοόλ | Αυξάνει τη διαπερατότητα του εντέρου και τις φλεγμονώδεις κυτοκίνες, μειώνει τη δράση των φαρμάκων | Ισχυρή | Απόφυγε τελείως ή περιόρισε στο ελάχιστο |
| Κόκκινο και επεξεργασμένο κρέας | Αραχιδονικό οξύ, που μετατρέπεται σε φλεγμονώδεις προσταγλανδίνες | Μέτρια | Περιόρισε σε 1 έως 2 μερίδες την εβδομάδα |
| Εκλεπτυσμένοι υδατάνθρακες και ζάχαρη | Αντίσταση στην ινσουλίνη και αύξηση φλεγμονωδών κυτοκινών | Μέτρια | Μείωσε λευκό ψωμί, γλυκά ποτά και ζαχαροπλαστική |
| Κορεσμένα και τράνς λιπαρά | Αυξάνουν τα φλεγμονώδη εικοσανοειδή | Μέτρια | Απέφυγε επεξεργασμένα τρόφιμα, μαργαρίνη και τηγανητά |
| Σολανώδη λαχανικά (ντομάτα, πιπεριά, μελιτζάνα, πατάτα) | Η ουσία σολανίνη μπορεί σε ορισμένους ασθενείς να προκαλέσει φλεγμονή | Χαμηλή έως μέτρια | Δοκίμασε 4 εβδομάδες αποκλεισμού και μετά επανάφερέ τα |
| Γλουτένη | Σε κοιλιοκάκη ή ευαισθησία στη γλουτένη, αύξηση IgA και φλεγμονή του δέρματος | Μέτρια (υποομάδα κοιλιοκάκης) | Η σχέση είναι συχνότερη σε ορισμένους ασθενείς· κάνε εξέταση για ευαισθησία |
Το αλκοόλ είναι ο καλύτερα τεκμηριωμένος παράγοντας έξαρσης: όχι μόνο αυξάνει τη συστηματική φλεγμονή, αλλά αλληλεπιδρά και σοβαρά με συχνά φάρμακα όπως η μεθοτρεξάτη και η κυκλοσπορίνη. Η μηδενική ανοχή είναι η πιο ασφαλής επιλογή.
Βασικές αρχές της αντιφλεγμονώδους διατροφής
Η μεσογειακή διατροφή είναι το πρότυπο που φαίνεται να στηρίζει καλύτερα τη μείωση της σοβαρότητας της ψωρίασης. Μελέτες σε ασθενείς δείχνουν ότι όσοι ακολουθούν λιγότερο πιστά τη μεσογειακή διατροφή έχουν συχνά πιο έντονη νόσο.
Καθημερινές αρχές διατροφής:
- Περισσότερα ω-3 λιπαρά οξέα: 3 έως 4 φορές την εβδομάδα λιπαρά ψάρια (σολομός, γαύρος, σαρδέλα, σκουμπρί). Τα EPA και DHA καταστέλλουν την παραγωγή φλεγμονώδους λευκοτριένης B4. Σε μελέτες με συμπλήρωμα ιχθυελαίου (2 έως 4 g EPA+DHA την ημέρα), η μέση βελτίωση του δείκτη PASI ήταν περίπου 30 έως 50% μετά από αρκετές εβδομάδες.
- Ελαιόλαδο και αντιοξειδωτικά: το ελαιοκανθάλη που περιέχει το παρθένο ελαιόλαδο αναστέλλει τα ένζυμα COX-1 και COX-2 με μηχανισμό παρόμοιο με εκείνον της ιβουπροφαίνης. Μια καλή ημερήσια ποσότητα είναι 2 έως 4 κουταλιές της σούπας παρθένο ελαιόλαδο.
- Πολλά χρωματιστά λαχανικά και φρούτα: λυκοπένιο (ντομάτα, καρπούζι), β-καρωτένιο (καρότο, κολοκύθα), λουτεολίνη (μπρόκολο, μαϊντανός), κερκετίνη (κρεμμύδι, μήλο). Αυτές οι ουσίες καταστέλλουν την οδό NF-κB, που ρυθμίζει τη φλεγμονή.
- Ολικής άλεσης δημητριακά: αντικατέστησε τα εκλεπτυσμένα με καστανό ρύζι, βούλγουρο, κινόα ή βρώμη. Οι ίνες μειώνουν την CRP και στηρίζουν το μικροβίωμα του εντέρου.
- Ζυμωμένα τρόφιμα: γιαούρτι, κεφίρ, τουρσί. Μειώνουν τη διαπερατότητα του εντέρου και ρυθμίζουν την ισορροπία Th17/Treg. Η ψωρίαση και το μικροβίωμα του εντέρου συνδέονται με αμφίδρομη σχέση.
- Ξηροί καρποί και σπόροι: καρύδια (ALA ω-3), αμύγδαλα (βιταμίνη E), λιναρόσπορος (ALA και ίνες). Μια μικρή χούφτα κάθε μέρα.
Βιταμίνη D και ω-3: το δεύτερο επίπεδο θεραπείας
Πολλοί ασθενείς με ψωρίαση έχουν χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D (κάτω από 30 ng/mL). Η βιταμίνη D είναι σημαντικός ανοσορυθμιστής που ελέγχει τον υπερπολλαπλασιασμό των κερατινοκυττάρων και ενεργοποιεί τα κύτταρα Treg. Αυτός ο μηχανισμός εξηγεί γιατί τα τοπικά ανάλογα της βιταμίνης D (καλσιποτριόλη) είναι μέρος της πρώτης γραμμής θεραπείας.
Η από του στόματος συμπλήρωση D3 (2000 έως 4000 IU την ημέρα, με στόχο επίπεδα αίματος 40 έως 60 ng/mL) έχει βελτιώσει τον δείκτη PASI σε κλινικές μελέτες. Χωρίς προηγούμενη εξέταση αίματος δεν συνιστάται υψηλή δόση, λόγω του κινδύνου υπερασβεστιαιμίας. Κάνε πρώτα εξέταση.
| Τροφή ή συμπλήρωμα | Προτεινόμενη ποσότητα | Επίδραση | Τεκμηρίωση |
|---|---|---|---|
| Ιχθυέλαιο (EPA+DHA) | 2 έως 4 g την ημέρα ή λιπαρό ψάρι 3 έως 4 φορές την εβδομάδα | Μείωση φλεγμονωδών κυτοκινών, βελτίωση PASI | Ισχυρή (πολλαπλές RCT) |
| Συμπλήρωμα D3 | 2000 έως 4000 IU την ημέρα (με έλεγχο αίματος) | Ρύθμιση του πολλαπλασιασμού των κερατινοκυττάρων | Μέτρια έως ισχυρή |
| Προβιοτικά (Lactobacillus, Bifidobacterium) | 10 δισεκατομμύρια CFU την ημέρα για 12 εβδομάδες | Ενίσχυση του εντερικού φραγμού, καταστολή Th17 | Μέτρια (υπό διερεύνηση) |
| Κουρκουμάς (κουρκουμίνη) | 500 έως 1000 mg την ημέρα (με πιπερίνη απορροφάται καλύτερα) | Αναστολή NF-κB, βελτίωση PASI | Μέτρια |
| Ψευδάργυρος | 25 έως 30 mg στοιχειακού ψευδαργύρου για 6 έως 8 εβδομάδες | Υποστήριξη ανοσίας και επούλωση δέρματος | Χαμηλή έως μέτρια |
| Ρεσβερατρόλη | 500 έως 1000 mg την ημέρα | Ενεργοποίηση SIRT1, μείωση φλεγμονωδών κυτοκινών | Χαμηλή (πρώιμα στάδια) |
Ενημέρωσε τον δερματολόγο σου πριν πάρεις συμπληρώματα: ιδιαίτερα ο ψευδάργυρος σε υψηλή δόση (μπορεί να διαταράξει την ισορροπία του χαλκού), το ιχθυέλαιο (αλληλεπίδραση με αντιπηκτικά) και η κουρκουμίνη (αλληλεπίδραση με ένζυμα CYP450) χρειάζονται έλεγχο για φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις.
Βάρος: η πιο αποτελεσματική διατροφική παρέμβαση
Η σχέση ψωρίασης και παχυσαρκίας έχει αμφίδρομη φύση: ο σπλαγχνικός λιπώδης ιστός εκκρίνει TNF-α, ιντερλευκίνη-6 και ιντερλευκίνη-17, δηλαδή ακριβώς τις παθογόνες κυτοκίνες της ψωρίασης. Το υπερβάλλον βάρος αυξάνει τη σοβαρότητα της νόσου και μειώνει την ανταπόκριση στα βιολογικά φάρμακα. Σε μία μελέτη με περιορισμό θερμίδων, η απώλεια βάρους 5 έως 10% βελτίωσε τον δείκτη PASI όσο και ένα βιολογικό φάρμακο.
Πρακτικές συμβουλές για το βάρος:
- Έλλειμμα θερμίδων: 300 έως 500 kcal λιγότερες την ημέρα δίνουν αργή αλλά διατηρήσιμη απώλεια βάρους. Οι απότομοι περιορισμοί μπορεί να διαταράξουν την ισορροπία του ανοσοποιητικού
- Λιγότερα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα: τα έτοιμα φαγητά, τα chips και τα γλυκά ποτά έχουν πολύ υψηλό φλεγμονώδη δείκτη. Η μείωσή τους βοηθά βάρος και φλεγμονή μαζί
- Τακτική άσκηση: μέτρια αερόβια άσκηση 150 λεπτά την εβδομάδα μειώνει τον σπλαγχνικό λιπώδη ιστό και αυξάνει τις αντιφλεγμονώδεις μυοκίνες. Η άσκηση βοηθά στο βάρος και έχει και άμεση αντιφλεγμονώδη δράση
- Σχεδόν μηδενικό αλκοόλ: το αλκοόλ είναι θερμιδικά πυκνό (7 kcal/g) και φλεγμονώδες. Η αποχή βοηθά διπλά όταν προσπαθείς να χάσεις βάρος
- Ψυχολογική πλευρά: η ψωρίαση επιδεινώνεται με το στρες. Για να μην μπεις στον κύκλο του συναισθηματικού φαγητού, στρατηγικές όπως το αργό φαγητό, ο έλεγχος μερίδας και η επίγνωση του συναισθηματικού φαγητού είναι ιδιαίτερα χρήσιμες
Συχνές ερωτήσεις
Η ψωρίαση χρειάζεται χωρίς γλουτένη;
Δεν είναι απαραίτητο για όλους. Όμως σε ασθενείς με ψωρίαση η κοιλιοκάκη εμφανίζεται συχνότερα από ό,τι στον γενικό πληθυσμό, και η ευαισθησία στη γλουτένη χωρίς κοιλιοκάκη είναι ακόμα πιο συχνή. Για έλεγχο, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει πρώτα εξέταση για αντισώματα κοιλιοκάκης (anti-tTG IgA, EMA). Αν είναι αρνητική, μια δοκιμή 8 εβδομάδων χωρίς γλουτένη βοηθά ορισμένους ασθενείς στο δέρμα. Αν υπάρξει κλινικό όφελος, αξίζει να συνεχίσεις.
Ποιες τροφές βοηθούν στην ψωρίαση;
Οι τροφές με την ισχυρότερη τεκμηρίωση είναι τα λιπαρά ψάρια (σολομός, γαύρος, σαρδέλα, για τα ω-3), το ελαιόλαδο (ελαιοκανθάλη), τα πολύχρωμα λαχανικά και φρούτα (αντιοξειδωτικά), και το γιαούρτι ή κεφίρ (προβιοτικά). Επιπλέον, ο κουρκουμάς (η δραστική ουσία κουρκουμίνη απορροφάται καλύτερα με μαύρο πιπέρι), τα καρύδια (ALA ω-3) και τα σκούρα φυλλώδη λαχανικά (ραδίκια, σπανάκι) μπορεί να είναι χρήσιμα. Καμία μεμονωμένη τροφή δεν αντικαθιστά τη θεραπεία· το αποτέλεσμα συνδέεται με το σύνολο της μεσογειακής διατροφής.
Αν έχω ψωρίαση και παχυσαρκία, από πού να ξεκινήσω;
Η απώλεια βάρους είναι για αυτή την ομάδα η πιο προσβάσιμη και η πιο αποτελεσματική διατροφική παρέμβαση. Απώλεια 5 έως 10% του βάρους μπορεί να βελτιώσει αισθητά τον δείκτη PASI. Ξεκίνα μειώνοντας τα επεξεργασμένα τρόφιμα, αφήνοντας το αλκοόλ και τα γλυκά ποτά και ελέγχοντας τις μερίδες. Η συνεργασία με δερματολόγο και διατροφολόγο βελτιστοποιεί τόσο το βάρος όσο και την αντιμετώπιση της νόσου. Απέφυγε την πολύ γρήγορη απώλεια βάρους, γιατί και ο υπερβολικός περιορισμός θερμίδων μπορεί να προκαλέσει έξαρση.
Οι ντομάτες, οι πιπεριές και οι μελιτζάνες προκαλούν ψωρίαση;
Τα σολανώδη λαχανικά (οικογένεια Solanaceae: ντομάτα, πιπεριά, μελιτζάνα, πατάτα) έχουν αναφερθεί από ορισμένες ομάδες ασθενών ως προκλητικά, με πιθανό μηχανισμό τη σολανίνη και τα αλκαλοειδή. Οι ελεγχόμενες κλινικές μελέτες όμως δεν έχουν αποδείξει με βεβαιότητα αυτή τη σχέση. Πρόκειται για λαχανικά με υψηλή θρεπτική αξία, οπότε η μεθοδικότερη προσέγγιση είναι να τα αφαιρέσεις για 4 έως 6 εβδομάδες και μετά να δεις πώς αντιδράς, αντί να τα απαγορεύσεις από την αρχή.
Πόσο αποτελεσματικό είναι το ιχθυέλαιο στην ψωρίαση;
Πολλές τυχαιοποιημένες μελέτες δείχνουν ότι 2 έως 4 g EPA+DHA την ημέρα μπορούν να βελτιώσουν τον δείκτη PASI κατά περίπου 30 έως 50% μετά από 8 έως 12 εβδομάδες. Η επίδρασή του είναι ηπιότερη από τα τοπικά σκευάσματα, αλλά είναι ουσιαστική και ασφαλής υποστήριξη. Όσοι παίρνουν αντιπηκτικά (βαρφαρίνη, ασπιρίνη) πρέπει να συμβουλευτούν τον γιατρό πριν πάρουν ιχθυέλαιο σε υψηλή δόση, γιατί μπορεί να παρατείνει την αιμορραγία. Η κατανάλωση λιπαρού ψαριού 3 έως 4 φορές την εβδομάδα είναι εναλλακτική ή συμπληρωματική λύση.
Πώς επηρεάζει το στρες την ψωρίαση και μπορεί να βοηθήσει η διατροφή;
Το στρες είναι από τους πιο γνωστούς παράγοντες έξαρσης: η κορτιζόλη διαταράσσει την ισορροπία του ανοσοποιητικού και αυξάνει τις φλεγμονώδεις κυτοκίνες. Η διατροφή μπορεί να επηρεάσει αυτόν τον κύκλο με δύο τρόπους: πρώτον, με τη διαχείριση του συναισθηματικού φαγητού (το γλυκό, το αλκοόλ και η υπερφαγία κάνουν χειρότερη την ψωρίαση)· δεύτερον, γιατί ορισμένα θρεπτικά στοιχεία μπορούν να βοηθήσουν τη ρύθμιση της κορτιζόλης. Το μαγνήσιο (σκούρα φυλλώδη, κολοκυθόσποροι, αμύγδαλα), τα ω-3 και τα προβιοτικά συμβάλλουν στη ρύθμιση του άξονα HPA. Οι τεχνικές ενσυνείδητου φαγητού είναι ιδιαίτερα χρήσιμες σε ασθενείς με ψωρίαση για να σπάσουν τον κύκλο στρες και φαγητού.
Κάντε την καταμέτρηση θερμίδων απλή
Φωτογραφίστε το φαγητό σας και η τεχνητή νοημοσύνη της Kalorita εκτιμά τις θερμίδες και τα θρεπτικά συστατικά του σε δευτερόλεπτα.
Κατεβάστε δωρεάν