Έλλειψη σεληνίου: συμπτώματα, τροφές και ημερήσια ανάγκη
Το σελήνιο είναι ιχνοστοιχείο που το σώμα χρειάζεται μόνο σε μικρογραμμάρια, αλλά η έλλειψή του έχει σοβαρές συνέπειες. Συμμετέχει σε περισσότερες από 25 σεληνοπρωτεΐνες, από την ενεργοποίηση των ορμονών του θυρεοειδούς μέχρι την επιδιόρθωση του DNA, την ενίσχυση των ανοσοκυττάρων και το αντιοξειδωτικό σύστημα. Η περιεκτικότητα των εδαφών σε σελήνιο διαφέρει πολύ από περιοχή σε περιοχή, οπότε η πρόσληψη από τη διατροφή μπορεί να διαφέρει τόσο από άνθρωπο σε άνθρωπο όσο και από τόπο σε τόπο.
Μην απλώς το διαβάζετε, καταγράψτε τοΦωτογραφίστε το γεύμα σας και η Kalorita καταγράφει θερμίδες και θρεπτικά συστατικά σε δευτερόλεπτα. 3 ημέρες δωρεάν.→Ημερήσια ανάγκη σεληνίου και πηγές τροφής
Η πλουσιότερη πηγή σεληνίου είναι το βραζιλιάνικο καρύδι. Ένα μόνο καρύδι μπορεί να καλύψει την ημερήσια ανάγκη. Επειδή όμως δεν αποτελεί συνηθισμένο μέρος της ελληνικής διατροφής, σημαντικό ρόλο παίζουν τα ψάρια, τα αυγά και τα δημητριακά ολικής άλεσης:
| Τροφή | Μερίδα | Σελήνιο (mcg) | % της ημερήσιας τιμής (RDA: 55 mcg) |
|---|---|---|---|
| Βραζιλιάνικο καρύδι | 1 τεμάχιο (~5 g) | 68 έως 91 mcg | 124 έως 165% |
| Τονοσαλάτα (τόνος κονσέρβα) | 85 g | 68 mcg | 124% |
| Στρείδια | 3 τεμάχια (~85 g) | 56 mcg | 102% |
| Γαύρος / σαρδέλα | 85 g | 45 έως 52 mcg | 82 έως 95% |
| Στήθος κοτόπουλου (μαγειρεμένο) | 85 g | 22 έως 27 mcg | 40 έως 49% |
| Αυγό (ολόκληρο) | 1 μεσαίο (50 g) | 15 έως 17 mcg | 27 έως 31% |
| Ρύζι (βραστό) | 1 μπολ (186 g) | 10 έως 14 mcg | 18 έως 25% |
| Ψωμί ολικής άλεσης | 2 φέτες (56 g) | 13 mcg | 24% |
| Γάλα | 240 ml | 8 mcg | 15% |
| Καρύδια | 30 g (χούφτα) | 5 mcg | 9% |
Η ημερήσια ανάγκη ενηλίκων σε σελήνιο είναι 55 mcg (60 mcg στην εγκυμοσύνη και 70 mcg στον θηλασμό). Το ανώτερο ασφαλές όριο είναι 400 mcg την ημέρα· η υπέρβασή του μπορεί να προκαλέσει τοξικότητα από σελήνιο.
Συμπτώματα έλλειψης σεληνίου
Η έλλειψη σεληνίου εξελίσσεται σιωπηλά και τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως μετά από μακρά περίοδο ανεπαρκούς πρόσληψης. Η σοβαρή έλλειψη είναι σπάνια, όμως τα οριακά χαμηλά επίπεδα μπορούν να επηρεάσουν αθόρυβα τον θυρεοειδή και το ανοσοποιητικό:
| Σύμπτωμα | Μηχανισμός | Πότε εμφανίζεται |
|---|---|---|
| Τριχόπτωση και εύθραυστα νύχια | Ελλιπής σελενοκυστεΐνη στις κερατίνες | Ήπια έως μέτρια έλλειψη |
| Χρόνια κούραση και μυϊκή αδυναμία | Διαταραχή του μιτοχονδριακού αντιοξειδωτικού συστήματος | Μέτρια έλλειψη |
| Θολή σκέψη, δυσκολία συγκέντρωσης | Μείωση της σελενοπρωτεΐνης P στον εγκέφαλο | Μέτρια έως σοβαρή έλλειψη |
| Διόγκωση θυρεοειδούς (γούτρα) ή υποθυρεοειδισμός | Μείωση των δεϊωδινασών που μετατρέπουν την T4 σε T3 | Παρατεταμένη έλλειψη |
| Συχνές λοιμώξεις, αργή επούλωση | Μειωμένη παραγωγή φυσικών κυττάρων δολοφόνων και λεμφοκυττάρων Τ | Μέτρια έως σοβαρή έλλειψη |
| Βλάβη του καρδιακού μυός (νόσος Keshan) | Καρδιομυοπάθεια σε περιοχές με πολύ χαμηλό σελήνιο | Βαριά έλλειψη (σπάνια) |
| Υπογονιμότητα (άνδρες) | Βλάβη της σελενοπρωτεΐνης του μιτοχονδριακού θηκαρίου των σπερματοζωαρίων | Σοβαρή έλλειψη |
Η νόσος Keshan, η καρδιομυοπάθεια από έλλειψη σεληνίου, απαντάται κυρίως σε περιοχές με πολύ χαμηλό σελήνιο στο έδαφος και δεν είναι συνηθισμένη στην Ελλάδα. Όμως η οριακή έλλειψη μπορεί να επηρεάσει σιωπηλά τον θυρεοειδή, το ανοσοποιητικό και την αναπαραγωγική υγεία.
Σελήνιο και υγεία του θυρεοειδούς
Ο θυρεοειδής είναι το όργανο με την υψηλότερη συγκέντρωση σεληνίου ανά μονάδα βάρους. Η έλλειψη σεληνίου επηρεάζει τη λειτουργία του θυρεοειδούς με αρκετούς τρόπους:
- Δεϊωδινάσες: τα τρία ένζυμα που μετατρέπουν την T4 στην ενεργή T3 είναι σεληνοπρωτεΐνες. Με έλλειψη, η μετατροπή επιβραδύνεται· η TSH μπορεί να ανέβει και τα συμπτώματα μοιάζουν με υποθυρεοειδισμό.
- Αντισώματα θυρεοειδικής υπεροξειδάσης (TPO-Ab): σε μελέτες ασθενών με αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα (Hashimoto), η συμπλήρωση σεληνίου μείωσε τα TPO-Ab έως περίπου 21%.
- Γλουταθειονική υπεροξειδάση: αυτό το σεληνοένζυμο προστατεύει τα κύτταρα του θυρεοειδούς από τη ζημιά του υπεροξειδίου του υδρογόνου. Όταν λείπει, το οξειδωτικό στρες καταστρέφει τον ιστό.
- Αλληλεπίδραση με το ιώδιο: όταν υπάρχει ταυτόχρονα έλλειψη ιωδίου και σεληνίου, η βλάβη του θυρεοειδούς είναι πολύ πιο έντονη. Τα δύο μέταλλα συμπληρώνουν το ένα το άλλο.
Συμπλήρωμα σεληνίου: πότε και πόσο
Το συμπλήρωμα σεληνίου δεν είναι για όλους. Το θεραπευτικό περιθώριο (η απόσταση ανάμεσα στη βέλτιστη και τη τοξική δόση) είναι στενό, γι' αυτό χρειάζεται προσοχή:
| Περίπτωση | Πρόταση συμπληρώματος | Σημείωση |
|---|---|---|
| Τεκμηριωμένη έλλειψη σεληνίου | 100 έως 200 mcg την ημέρα, υπό ιατρική παρακολούθηση | Μετά από εξέταση αίματος, έλεγχος σε 3 έως 6 μήνες |
| Θυρεοειδίτιδα Hashimoto | 100 έως 200 mcg την ημέρα σε μορφή σεληνομεθειονίνης | Μετα-αναλύσεις δείχνουν μείωση των TPO-Ab |
| Εγκυμοσύνη ή θηλασμός | 60 έως 70 mcg την ημέρα (διατροφή και συμπλήρωμα) | Έλεγξε τη σύνθεση της πολυβιταμίνης |
| Υγιής ενήλικας με ισορροπημένη διατροφή | Δεν χρειάζεται συμπλήρωμα | Η διατροφή αρκεί· βραζιλιάνικο καρύδι 2 έως 3 φορές την εβδομάδα |
| Ανώτερο ασφαλές όριο | 400 mcg την ημέρα (συμπλήρωμα και διατροφή μαζί) | Η υπέρβαση προκαλεί τριχόπτωση, ναυτία, βλάβη στα νεύρα |
Η λογική «όσο περισσότερο, τόσο καλύτερα» είναι επικίνδυνη με το σελήνιο. Πάνω από 400 mcg την ημέρα μπορεί να προκαλέσει τοξικότητα (σελήνωση), με τριχόπτωση, εύθραυστα νύχια και βλάβη των νεύρων.
Συχνές ερωτήσεις
Πώς αναγνωρίζεται η έλλειψη σεληνίου;
Με εξέταση αίματος που μετρά το σελήνιο του πλάσματος ή των ερυθροκυττάρων. Τιμές πλάσματος 70 έως 150 mcg/L θεωρούνται επαρκείς· κάτω από 70 mcg/L δείχνουν έλλειψη. Το σελήνιο δεν περιλαμβάνεται στις συνήθεις εξετάσεις αίματος, οπότε πρέπει να το ζητήσεις ξεχωριστά από τον γιατρό σου.
Αρκεί ένα βραζιλιάνικο καρύδι την ημέρα;
Συνήθως ναι. Ένα μεσαίο βραζιλιάνικο καρύδι (5 g) δίνει 68 έως 91 mcg σελήνιο και καλύπτει την ημερήσια ανάγκη. Η περιεκτικότητα όμως εξαρτάται από το έδαφος όπου καλλιεργήθηκε. Για πιο σταθερή πρόσληψη, 3 έως 5 καρύδια την εβδομάδα είναι καλύτερη επιλογή από καθημερινή κατανάλωση.
Έχω πρόβλημα θυρεοειδούς, θα μου κάνει καλό το σελήνιο;
Σε ασθενείς με Hashimoto υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι 200 mcg την ημέρα σελενομεθειονίνης μειώνουν τα αντισώματα TPO. Η απόφαση όμως πρέπει να είναι εξατομικευμένη και να γίνεται με τον ενδοκρινολόγο ή τον διατροφολόγο σου. Ενημέρωσε τον γιατρό σου, γιατί μπορεί να επηρεάσει τη δόση των φαρμάκων του θυρεοειδούς.
Οι vegan έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο έλλειψης σεληνίου;
Ναι, λίγο μεγαλύτερο. Όταν αφαιρούνται από τη διατροφή το κρέας και τα ψάρια, που είναι πλούσια σε σελήνιο, μειώνεται η συνολική πρόσληψη. Ολικής άλεσης δημητριακά, σκόρδο, μπρόκολο, μανιτάρια και καρύδια είναι από τις καλύτερες φυτικές πηγές. Η εξέταση αίματος είναι ο πιο αξιόπιστος τρόπος ελέγχου.
Το σελήνιο βοηθά την επιδερμίδα και τα μαλλιά;
Έμμεσα, ναι. Το σύστημα της γλουταθειονικής υπεροξειδάσης (σελενοένζυμο) προστατεύει τα κύτταρα του δέρματος από το οξειδωτικό στρες. Με έλλειψη σεληνίου μπορεί να εμφανιστεί τριχόπτωση και εύθραυστα νύχια, και η επαρκής πρόσληψη μπορεί να βοηθήσει. Για να διαπιστωθεί αν η τριχόπτωση οφείλεται στην έλλειψη σεληνίου ή σε άλλη αιτία, χρειάζονται εξετάσεις αίματος και εκτίμηση από γιατρό.
Το σελήνιο πρέπει να συνδυάζεται με βιταμίνη E;
Είναι θρεπτικά στοιχεία που συμπληρώνουν το ένα το άλλο στην αντιοξειδωτική προστασία. Η βιταμίνη E είναι λιποδιαλυτό αντιοξειδωτικό που προστατεύει τις κυτταρικές μεμβράνες, ενώ το σελήνιο στηρίζει υδατοδιαλυτά ενζυμικά συστήματα, όπως η γλουταθειονική υπεροξειδάση. Μαζί δρουν συνεργικά. Η επαρκής πρόσληψη βιταμίνης E (ξηροί καρποί, ηλιέλαιο, σκούρα φυλλώδη λαχανικά) μπορεί να ενισχύσει την επίδραση του συμπληρώματος σεληνίου.
Κάντε την καταμέτρηση θερμίδων απλή
Φωτογραφίστε το φαγητό σας και η τεχνητή νοημοσύνη της Kalorita εκτιμά τις θερμίδες και τα θρεπτικά συστατικά του σε δευτερόλεπτα.
Κατεβάστε δωρεάν