← Wróć do bloga Zdrowie kobiet

PCOS a odżywianie: insulinooporność, masa ciała i zalecenia

📅 ⏱️ 9 min czytania ✏️ Redaktor żywieniowy Kalorita

Zespół policystycznych jajników (PCOS) dotyczy od 8 do 13% kobiet w wieku rozrodczym. Łączy insulinooporność, nadmiar androgenów (hormonów męskich) i zaburzenia owulacji. Leczenie farmakologiczne jest ważne, ale odżywianie należy do głównych obszarów interwencji, bo obniżenie insulinooporności poprawia zarówno gospodarkę hormonalną, jak i regularność cyklu. Problem w tym, że krążące w internecie „diety na PCOS” często sobie przeczą albo nie mają oparcia w nauce. Ten tekst opisuje, co naprawdę wynika z wytycznych i badań.

Nie tylko czytaj, zacznij śledzićZrób zdjęcie posiłku, a Kalorita policzy kalorie i makroskładniki w kilka sekund. 3 dni za darmo.→

PCOS, insulinooporność a odżywianie

U 60 do 80% kobiet z PCOS stwierdza się insulinooporność, także u kobiet o prawidłowej masie ciała. Trzustka wydziela więcej insuliny, a wysoki poziom insuliny pobudza jajniki do produkcji testosteronu i DHEA-S. Owulacja zostaje wtedy zahamowana, rośnie owłosienie, a ryzyko trądziku się zwiększa. Interwencje żywieniowe działają na dwóch poziomach:

SkładnikWpływ na insulinoopornośćNajlepsze źródłaPoziom dowodów
Węglowodany o niskim IGZmniejszają odpowiedź insulinowąPłatki owsiane, kasza jęczmienna, rośliny strączkowe, pełnoziarnisty chleb żytniDobry (są badania RCT)
Kwasy omega-3Poprawiają wrażliwość na insulinę, zmniejszają stan zapalnyŁosoś, makrela, śledź, orzechy włoskie, siemię lnianeŚredni do dobrego
MagnezWspiera działanie receptorów insulinyPestki dyni, szpinak, orzechy laskowe, kakaoŚredni
Inozytol (mio i D-chiro)Równowaga FSH i LH oraz sygnalizacja insulinyCytrusy, zboża (w małych ilościach)Dobry (jako suplement)
BłonnikSpowalnia wchłanianie glukozy, karmi mikrobiotę jelitowąWarzywa, rośliny strączkowe, pełne ziarnaDobry
Tłuszcze trans i produkty o wysokim IGPogarszają insulinoopornośćGotowe ciasta, chipsy, napoje słodzoneDobry (należy unikać)

Jak układać jadłospis przy PCOS

Nie ma jednej „diety na PCOS”, ale wytyczne Endocrine Society (USA) i ESHRE (Europejskiego Towarzystwa Rozrodu Człowieka i Embriologii) opierają się na podobnych zasadach:

Dieta śródziemnomorska jest najlepiej przebadanym wzorcem w PCOS: oliwa z oliwek, dużo warzyw i owoców, pełne ziarna, rośliny strączkowe, ryby 2 do 3 razy w tygodniu. Badania z udziałem kobiet z PCOS pokazują, że taki sposób jedzenia może istotnie obniżać poziom testosteronu i LH.

Redukcja masy ciała: realne cele

U otyłych kobiet z PCOS zrzucenie 5 do 10% masy ciała może wystarczyć, by przywrócić owulację, obniżyć androgeny i poprawić wrażliwość na insulinę. Kilka ważnych zastrzeżeń:

CelZalecane podejścieCzasDowody
Redukcja masy ciała (5 do 10%)Deficyt 300 do 500 kcal dziennie oraz wzorzec śródziemnomorski2 do 4 miesięcyDobre
Poprawa wrażliwości na insulinęDieta o niskim IG oraz mioinozytol3 do 6 miesięcyDobre
Regulacja cykluRedukcja masy ciała, redukcja stresu i sen3 do 6 miesięcyŚrednie do dobrego
Zmniejszenie androgenówDieta śródziemnomorska oraz omega-36 do 12 miesięcyŚrednie

Suplementy wymagające ostrożności

Oprócz zmian w diecie niektóre suplementy były badane w PCOS. Żaden z nich nie zastępuje leczenia farmakologicznego ani zmiany diety:

Najczęściej zadawane pytania

Czy przy PCOS trzeba jeść bez glutenu lub bez mleka?

Nie, jeśli nie masz celiakii ani alergii na mleko. Bezglutenowa lub bezmleczna dieta nie daje udowodnionej dodatkowej korzyści w PCOS, a może prowadzić do monotonii i niedoborów. Pełne ziarna zawierające gluten oraz fermentowane produkty mleczne (jogurt naturalny, kefir) pasują do diety przy PCOS, a fermentowane są też korzystne dla mikrobioty jelitowej.

Czy kobieta z PCOS może stosować dietę ketogeniczną?

Dieta ketogeniczna może krótkoterminowo poprawić insulinę i androgeny (Paoli i wsp., 2020; n=14). Długofalowe skutki hormonalne są jednak niejasne, a u niektórych kobiet może pogorszyć gospodarkę tarczycy i kortyzolu. Trudno ją utrzymać, a wyklucza rośliny strączkowe i część owoców. Lepiej udokumentowany wybór to dieta o niskim IG i działaniu przeciwzapalnym, czyli wzorzec śródziemnomorski.

Jak odżywiać się przy staraniach o ciążę z PCOS?

Suplementacja inozytolem to najlepiej udokumentowane wsparcie jakości owulacji. Kwas foliowy w dawce 400 µg dziennie przed ciążą jest standardowo zalecany, a witamina D oraz dieta obniżająca insulinę (niski IG i omega-3) powinny iść razem z nim. U kobiet z PCOS przyrost masy ciała w ciąży wymaga uważniejszej kontroli, bo ryzyko cukrzycy ciążowej jest wyższe.

Ile razy dziennie jeść przy PCOS?

Nie ma jednej sztywnej zasady. Większość wytycznych zaleca 3 główne posiłki i w razie potrzeby 1 do 2 przekąski. Pomijanie posiłków podnosi kortyzol i pogłębia zaburzenia insuliny, więc długie przerwy nie są wskazane. Z kolei ciągłe podjadanie nie obniża wydzielania insuliny, więc też nie przynosi korzyści. Świadomy post przerywany (np. 16:8) może pomóc części kobiet, ale powinien odbywać się pod kontrolą lekarza.

Czy można pić kawę przy PCOS?

Umiarkowane picie kawy (1 do 3 filiżanek dziennie) nie jest przeciwwskazane w PCOS. Niektóre badania sugerują, że kofeina może krótkoterminowo pogarszać wrażliwość na insulinę, ale dane długoterminowe są sprzeczne. Ważne, by nie dosładzać kawy cukrem ani syropem. Mleko nie stanowi problemu. Słodzone kawy mrożone to natomiast produkty, których lepiej unikać ze względu na dużą ilość cukru.

Czy każda kobieta z PCOS musi chudnąć?

Nie. Szczupłe PCOS, czyli PCOS przy prawidłowej masie ciała, to uznana kategoria. W tej grupie odchudzanie nie ma sensu, a bywa szkodliwe. Celem jest poprawa wrażliwości na insulinę, przeciwzapalne odżywianie i rozważenie suplementów takich jak inozytol. U kobiet z nadwagą redukcja masy ciała o 5 do 10% daje istotną poprawę hormonalną i jest pierwszym zalecanym krokiem.

Prosty sposób na liczenie kalorii

Zrób zdjęcie jedzenia, a sztuczna inteligencja Kalorita oszacuje jego kalorie i makroskładniki w kilka sekund.

Pobierz za darmo