Oliwa z oliwek: właściwości, polifenole i jak ją dobrze wybrać
Oliwa z oliwek to coś więcej niż zdrowy tłuszcz do sałatki. Jest jednym z najlepiej przebadanych produktów w dietetyce. W badaniu PREDIMED, w którym wzięło udział 7 447 osób, grupa jedząca dziennie 4 łyżki oliwy extra virgin miała o 30% mniejsze ryzyko zawału serca i udaru. Za tym efektem stoi nie tylko kwas oleinowy, ale też oleokantal i hydroksytyrozol, czyli polifenole. Jaką oliwę wybrać, ile jej jeść i jak ją stosować?
Nie tylko czytaj, zacznij śledzićZrób zdjęcie posiłku, a Kalorita policzy kalorie i makroskładniki w kilka sekund. 3 dni za darmo.→Rodzaje oliwy i klasy jakości
W sklepach w Polsce spotkasz kilka klas oliwy. Według unijnych przepisów dzielą się one na cztery główne grupy:
| Klasa | Kwasowość | Polifenole | Sposób produkcji | Zastosowanie |
|---|---|---|---|---|
| Extra virgin (pierwsze tłoczenie na zimno) | poniżej 0,8% | najwięcej (200 do 800 mg/kg) | Tylko tłoczenie mechaniczne | Sałatki, warzywa, niska i średnia temperatura |
| Virgin (pierwsze tłoczenie) | poniżej 2% | średnio | Tłoczenie mechaniczne | Duszenie, sote |
| Oliwa czysta (pure) | 0,3 do 1% | mało | Mieszanka rafinowanej i tłoczonej | Smażenie, pieczenie |
| Olej z wytłoczyn (pomace) | poniżej 1% | bardzo mało | Ekstrakcja rozpuszczalnikiem | Zastosowania przemysłowe |
Najwięcej korzyści zdrowotnych pochodzi z polifenoli. Oliwa rafinowana nadaje się do smażenia, ale badania wykazały korzyści dla zdrowia właśnie w przypadku oliwy extra virgin.
Serce i mózg: co pokazują badania
Najwięcej wiarygodnych danych o oliwie pochodzi z dużych badań żywieniowych:
- PREDIMED (2013, Lancet): 7 447 osób z grupy wysokiego ryzyka. Dieta śródziemnomorska z co najmniej 4 łyżkami oliwy extra virgin dziennie zmniejszyła liczbę zdarzeń sercowo-naczyniowych (zawał i udar) o 30%.
- Utlenianie LDL: Kwas oleinowy (jednonienasycony kwas omega-9) utrudnia utlenianie cholesterolu LDL. To spowalnia rozwój miażdżycy.
- Oleokantal, naturalny odpowiednik ibuprofenu: Ten związek z oliwy extra virgin hamuje enzymy COX-1 i COX-2, działając przeciwzapalnie jak ibuprofen. Jeśli oliwa lekko drapie w gardle, to znak, że zawiera dużo polifenoli.
- Mózg: Badania nad dietą MIND, łączącą elementy diety śródziemnomorskiej i DASH, wskazują oliwę jako składnik zmniejszający ryzyko choroby Alzheimera. Hydroksytyrozol ogranicza stan zapalny w mózgu.
- Mikrobiom jelitowy: Polifenole z oliwy extra virgin sprzyjają bakteriom Bifidobacterium i Lactobacillus, a także zmniejszają powstawanie TMAO, markera ryzyka sercowo-naczyniowego.
Dzienna dawka 2 do 4 łyżek (25 do 50 ml) oliwy extra virgin odpowiada ilościom stosowanym w badaniach. To 220 do 440 kcal, więc wlicz tę ilość w dzienne zapotrzebowanie na tłuszcz.
Temperatura dymienia i gotowanie
Badanie ACTA, opublikowane w 2018 roku w czasopiśmie Food Chemistry, ogrzewało oliwę extra virgin w sześciu różnych temperaturach. Okazało się, że w porównaniu z innymi olejami tworzy ona jedne z najmniejszych ilości związków polarnych podczas smażenia. Antyoksydanty w oliwie zwiększają jej odporność na utlenianie.
| Rodzaj oliwy | Temperatura dymienia | Do czego | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Extra virgin | 190 do 210°C | Duszenie, patelnia, piekarnik (do 200°C) | Polifenole w dużej mierze przetrwają smażenie |
| Virgin | 210°C | Duszenie, gotowanie na średnim ogniu | Dobry wybór |
| Rafinowana, czysta | 220 do 230°C | Smażenie w wysokiej temperaturze | Brak polifenoli, ale stabilna termicznie |
| Z wytłoczyn | 238°C | Smażenie przemysłowe | Brak korzyści zdrowotnych |
W polskiej kuchni na co dzień używa się oleju rzepakowego, który dobrze znosi smażenie. Oliwę extra virgin warto za to stosować na zimno, na sałatki, do surówek i warzyw z piekarnika. Smażenie w bardzo wysokiej temperaturze pogarsza jej smak i właściwości.
Jak wybrać dobrą oliwę w sklepie?
Na rynku zdarza się sporo pomyłek w oznaczeniach. Na co zwrócić uwagę:
- Napis na etykiecie: Szukaj określenia „extra virgin” lub „pierwsze tłoczenie na zimno”. Napisy typu „oliwa z oliwek” lub „oliwa lekka” zwykle oznaczają mieszankę rafinowaną.
- Data zbioru: Ważniejsza jest data zbioru niż termin przydatności. Świeża oliwa z nowego sezonu ma najwięcej polifenoli. Najlepiej zużyć ją w ciągu 18 do 24 miesięcy od zbioru.
- Ciemne szkło lub puszka: Światło niszczy polifenole. Wybieraj ciemne szkło lub puszkę. Przezroczysta plastikowa butelka to najgorszy wybór.
- Zapach i smak: Dobra, świeża oliwa pachnie zieloną trawą, pomidorem lub migdałem. Lekkie drapanie w gardle świadczy o polifenolach. Jeśli oliwa pachnie płasko albo tłusto, mogła się utlenić.
- Certyfikaty: Oznaczenia chronionego pochodzenia (PDO) i certyfikaty wydawane przez Międzynarodową Radę ds. Oliwy (IOC) dają dodatkową gwarancję jakości.
- Przechowywanie: Po otwarciu zużyj oliwę w ciągu około 6 miesięcy. Trzymaj ją w chłodnym, ciemnym miejscu, z zakręconą nakrętką.
Najlepsze oliwy pochodzą z regionów słynących z uprawy oliwek, takich jak Kreta, Andaluzja, Apulia czy Istria. Etykiety z konkretnym regionem zwykle oznaczają wysoką zawartość polifenoli.
Najczęściej zadawane pytania
Czy oliwa tuczy?
Łyżka oliwy (14 ml) ma około 120 kcal. Pod względem kalorii nie różni się od innych tłuszczów. Jeśli bilans kaloryczny jest dodatni, przytyjesz. Jednak uczucie sytości i działanie przeciwzapalne sprawiają, że przy kontrolowanej diecie łatwiej schudnąć.
Ile łyżek oliwy dziennie jeść?
Dawka z badań to 2 do 4 łyżek dziennie (25 do 50 ml, około 220 do 440 kcal). Tę ilość warto wliczyć w 25 do 35% dziennej energii pochodzącej z tłuszczów. Możesz dodać łyżkę do sałatki, a resztę do warzyw i pieczenia.
Czy warto pić oliwę na czczo?
Nie ma mocnych dowodów na to, że to coś daje. Jest to jednak popularny zwyczaj. Oliwa pobudza pęcherzyk żółciowy i może wspierać pracę jelit rano. Jeśli nie masz wrażliwego żołądka, możesz spróbować jednej łyżeczki, ale nie spodziewaj się wielkiej różnicy.
Czym różni się oliwa od oleju rzepakowego?
Olej rzepakowy zawiera dużo kwasu oleinowego, ale też więcej kwasu alfa-linolenowego (omega-3). Oliwa extra virgin jest bogata w jednonienasycony kwas oleinowy i polifenole. Różnica w polifenolach jest największa: oliwa extra virgin zawiera 200 do 800 mg/kg polifenoli, a rafinowany olej praktycznie ich nie ma. Oba tłuszcze można jednak stosować w zdrowej diecie.
Czy oliwa jest bezpieczna w ciąży i podczas karmienia piersią?
Tak. Oliwa jest ważnym składnikiem diety śródziemnomorskiej zalecanej w ciąży. Kwas oleinowy wspiera rozwój mózgu płodu. Przy typowych ilościach (2 do 4 łyżek dziennie) nie ma ryzyka.
Czy zamarznięta oliwa jest zepsuta?
Nie. Oliwa lekko gęstnieje w niskiej temperaturze, a w lodówce mogą pojawić się drobinki. Po wyjęciu w temperaturze pokojowej wraca do poprzedniej konsystencji. To zmiana fizyczna, a nie znak złej jakości.
Prosty sposób na liczenie kalorii
Zrób zdjęcie jedzenia, a sztuczna inteligencja Kalorita oszacuje jego kalorie i makroskładniki w kilka sekund.
Pobierz za darmo