← Wróć do bloga Zioła i przyprawy

Właściwości szafranu: co pokazują badania i jak go bezpiecznie używać

📅 ⏱️ 7 min czytania ✏️ Redaktor żywieniowy Kalorita

Szafran (Crocus sativus L.) to w przeliczeniu na gram najdroższa przyprawa świata. Do uzyskania 1 g potrzeba około 150 do 170 kwiatów, a znamiona zbiera się ręcznie. Najwięcej szafranu produkuje Iran, uprawia się go też w Hiszpanii, Indiach i Grecji. W polskiej kuchni przyprawa pojawia się rzadziej niż w krajach śródziemnomorskich. Najciekawsze jest jednak to, że w ostatniej dekadzie przybyło badań klinicznych nad szafranem: dotyczą one łagodnej i umiarkowanej depresji, objawów PMS oraz zwyrodnienia plamki żółtej i dotarły do poziomu randomizowanych badań kontrolowanych (RCT), czego nie można powiedzieć o wielu innych ziołach.

Nie tylko czytaj, zacznij śledzićZrób zdjęcie posiłku, a Kalorita policzy kalorie i makroskładniki w kilka sekund. 3 dni za darmo.→

Składniki aktywne szafranu i ich działanie

Za biologiczne działanie szafranu odpowiadają przede wszystkim następujące związki:

ZwiązekCzym jestBadane działaniePoziom dowodów
Krocyna i krocetynaGlikozyd karotenoidowy (nadaje żółty kolor)Działanie przeciwdepresyjne, neuroprotekcyjne, ochrona siatkówkiUmiarkowany do dobrego (są RCT na ludziach)
SafranalLotny aldehyd (odpowiada za zapach i aromat)Łagodne działanie uspokajające i przeciwlękowe, przeciwdrgawkoweNiski do umiarkowanego (badania na zwierzętach i małe badania na ludziach)
PikrokrocynaGlikozyd odpowiadający za gorzki smak szafranuAktywność przeciwdepresyjna, prekursor krocynyNiski (in vitro)
Karotenoidy (beta-karoten, likopen)Składniki mniejszościoweOgólne działanie antyoksydacyjneNiski (małe ilości)
Flawonoidy (kempferol, kwercetyna)Występują w większej ilości w kielichu i płatkach kwiatuDziałanie przeciwzapalne i antyoksydacyjneNiski

Większość działania szafranu przypisuje się krocynie i krocetynie. Są one rozpuszczalne w tłuszczach, a postać glukozydowa (krocyna) rozpuszcza się częściowo także w wodzie, dzięki czemu organizm przyswaja je zarówno z gorącym napojem, jak i z tłustymi potrawami.

Efekty potwierdzone w badaniach klinicznych

Szafran jest jednym z najlepiej udokumentowanych klinicznie ziół. Metaanalizy opublikowane do 2023 roku wskazują w szczególności na:

Szafran w kuchni: prawidłowe użycie i rozpoznawanie podróbek

Wysoka cena szafranu sprawia, że na rynku często pojawiają się podróbki. Aby wybrać dobry szafran i używać go prawidłowo:

Ilość szafranuKrocyna (szacunkowo)Zastosowanie
0,1 g (mała szczypta)około 2 do 3 mg krocynyRyż na mleku dla 2 do 4 osób
0,3 gokoło 6 do 9 mg krocynyPotrawa dla 6 do 8 osób lub mocna herbata
30 mg standaryzowanego ekstraktuokoło 5 do 8 mg składników aktywnych (po standaryzacji)Dawka terapeutyczna z badań klinicznych
Powyżej 5 g (jednorazowo)Bardzo wysokaToksyczne, należy unikać

Kto powinien uważać na szafran?

W ilościach kulinarnych szafran jest bardzo bezpieczny, ale w dawkach suplementacyjnych (co najmniej 30 mg dziennie standaryzowanego ekstraktu) warto zwrócić uwagę na kilka sytuacji:

Najczęściej zadawane pytania

Czy szafran może zastąpić leki na depresję?

Nie. Badania potwierdzają działanie szafranu w łagodnej i umiarkowanej depresji, ale nie obejmują ciężkiej depresji, depresji z objawami psychotycznymi ani osób z ryzykiem samobójczym. Osoba dobrze kontrolowana lekami nie powinna odstawiać leku na rzecz szafranu. Może to być jedynie wspierający wybór przy łagodnych objawach, po konsultacji ze specjalistą.

Jak zrobić herbatę z szafranu?

Do filiżanki (200 ml) ciepłej wody o temperaturze 80 do 90 °C wrzuć 3 do 5 nitek szafranu. Zaparzaj pod przykryciem przez 10 do 15 minut, aż napój nabierze głębokiej żółtej barwy. Nitki można zostawić lub wyjąć. Można dodać miód lub cytrynę. Taka filiżanka zawiera około 1 do 3 mg krocyny, czyli znacznie mniej niż 30 mg z badań klinicznych. To aromatyczny napój, który może poprawiać nastrój.

Czy szafran pomaga schudnąć?

Nie ma bezpośredniego mechanizmu odchudzającego. Niewielkie badania sugerowały, że szafran może nieco zmniejszać apetyt i liczbę przekąsek (Gout i wsp., 2010; n=60). Efekt jest niewielki, a te badania nie zostały niezależnie potwierdzone. Szafran nie jest lekiem na odchudzanie.

Ile nitek szafranu można zjeść dziennie?

Do jednej porcji potrawy wystarczy 3 do 5 nitek (około 0,03 do 0,05 g), co jest bezpieczne i wystarczające. Do herbaty lub suplementacji literatura podaje zwykle 30 mg standaryzowanego ekstraktu dziennie, co odpowiada około 0,5 do 1 g suszonych nitek. Codzienne picie takiej ilości surowego szafranu jest kosztowne i niepotrzebne, więc lepiej wybrać preparat standaryzowany.

Jak odróżnić prawdziwy szafran od podróbki?

Najpewniejszy test: wrzuć kilka nitek do zimnej wody. Prawdziwy szafran powoli barwi wodę na żółto-pomarańczowo, a podróbka (barwione znamiona kukurydzy, krokosz barwierski) od razu na czerwono-pomarańczowo. Prawdziwa nitka ma na końcu rozszerzenie w kształcie ust, a podróbki kończą się prosto. Cena też jest wskazówką, bo prawdziwy szafran jest bardzo drogi w przeliczeniu na gram.

W jakich potrawach używa się szafranu?

W kuchni polskiej szafran pojawia się rzadziej niż w krajach śródziemnomorskich, najczęściej w ryżu na mleku i niektórych wypiekach. Na świecie najbardziej znane potrawy z szafranem to hiszpańska paella, włoskie risotto alla milanese i irańskie tahdig. Do zupy, bulionu lub deseru wystarczy niewielka ilość (0,1 do 0,5 g). Więcej nada gorzki, lekarski smak.

Prosty sposób na liczenie kalorii

Zrób zdjęcie jedzenia, a sztuczna inteligencja Kalorita oszacuje jego kalorie i makroskładniki w kilka sekund.

Pobierz za darmo