Tempeh: co to jest, wartość odżywcza i jak go przygotować
Tempeh to indonezyjski produkt z ugotowanych ziaren soi, które zostały sfermentowane przez grzyb Rhizopus oligosporus przez 24 do 48 godzin. W porcji 100 g znajduje się około 19 g białka i 8 g błonnika, a w przeciwieństwie do tofu zachowane są całe ziarna soi. Fermentacja zmniejsza zawartość fitynianów i inhibitorów trypsyny, dzięki czemu minerały i białko są lepiej przyswajalne. To jedno z najlepszych roślinnych źródeł białka, szczególnie przydatne dla wegan i wegetarian.
Nie tylko czytaj, zacznij śledzićZrób zdjęcie posiłku, a Kalorita policzy kalorie i makroskładniki w kilka sekund. 3 dni za darmo.→Wartość odżywcza tempeh na 100 g
Największą przewagę tempeh nad tofu stanowi zawartość białka i błonnika:
| Składnik | Tempeh (100 g) | Tofu (100 g) | Fasola gotowana (100 g) |
|---|---|---|---|
| Energia (kcal) | 193 | 76 | 127 |
| Białko (g) | 19 | 8 | 9 |
| Węglowodany (g) | 9 | 2 | 23 |
| Tłuszcz (g) | 11 | 4 | 0,5 |
| Błonnik (g) | 8 | 0,3 | 7 |
| Żelazo (mg) | 2,7 | 1,6 | 3,3 |
| Wapń (mg) | 111 | 350 | 46 |
| Cynk (mg) | 1,7 | 0,8 | 1,0 |
| Magnez (mg) | 81 | 30 | 45 |
Białko tempeh ma pełny profil aminokwasowy i dużo lizyny, której brakuje w wielu roślinach. Dlatego dobrze uzupełnia dania z kaszą, ryżem i fasolą.
Co daje fermentacja
Fermentacja zmienia ziarna soi w sposób, który wpływa na ich wartość odżywczą:
- Mniej fitynianów: fitynian wiąże żelazo i cynk. Podczas fermentacji jego zawartość wyraźnie spada, co poprawia wchłanianie tych minerałów.
- Mniej inhibitorów trypsyny: surowa soja zawiera substancje spowalniające trawienie białka. Fermentacja je inaktywuje, dzięki czemu białko jest lepiej strawne.
- Mniej oligosacharydów: rafinoza i stachioza, które powodują wzdęcia, ulegają częściowemu rozkładowi. Osoby wrażliwe na soję często tolerują tempeh lepiej.
- Związki podobne do B12: w czasie fermentacji powstają analogi kobalaminy, ale nie są pewnym źródłem witaminy B12. Weganie powinni przyjmować suplement lub jeść produkty wzbogacone.
- Więcej izoflawonów w przyswajalnej formie: fermentacja zwiększa biodostępność daidzeiny i genisteiny.
Tempeh a tofu: co wybrać
Oba produkty powstają z soi, ale różnią się sposobem produkcji, składem i zastosowaniem:
| Cecha | Tempeh | Tofu |
|---|---|---|
| Produkcja | Sfermentowana cała soja | Ścięte mleko sojowe |
| Konsystencja | Zwarta, gąbczasta | Miękkie, średnie lub twarde odmiany |
| Białko (100 g) | 19 g | 8 g |
| Błonnik | Wysoki (8 g) | Prawie zero |
| Smak | Ziemisty, lekko orzechowy | Neutralny |
| Marynowanie | Chłonie marynatę w głąb | Wchłania ją głównie powierzchniowo |
| Żywe kultury | Obecne w świeżym produkcie | Brak |
| Cena i dostępność w Polsce | Droższy, dostępny w sklepach ze zdrową żywnością i online | Powszechny, w większości sklepów |
Gdy zależy ci na białku i błonniku, wybierz tempeh. Do delikatniejszych dań, gdzie smak ma być neutralny, lepsze będzie tofu. Oba produkty można spokojnie łączyć w różnych posiłkach.
Tempeh w polskiej kuchni: praktyczne pomysły
Tempeh dobrze pasuje do polskich smaków. W dużych miastach kupisz go w sklepach ze zdrową żywnością i w sklepach internetowych. Najczęstsze sposoby przygotowania:
- Smażenie na patelni: plasterki o grubości około 1 cm podsmaż na oleju, dodaj czosnek, pieprz, kminek i majeranek, a na końcu koncentrat pomidorowy.
- Marynowanie: 30 minut w sosie sojowym z sokiem z cytryny, imbirem i czosnkiem nadaje głębszy smak.
- Zamiennik mięsa mielonego: rozdrobniony tempeh można dodać do gołąbków, pierogów z kapustą i grzybami, sosu bolognese albo kotletów z soczewicy.
- Bigos wegetariański: pokrojony tempeh duszony z kiszoną kapustą, grzybami i suszonymi śliwkami daje sycące danie o smaku zbliżonym do tradycyjnego bigosu.
- Pieczenie lub gotowanie na parze: niska temperatura i para lepiej zachowują składniki odżywcze, a smażenie w mocnym ogniu daje ładną, przyrumienioną skórkę.
- Surowy: świeży tempeh można zjeść surowy, ale większość producentów zaleca krótkie podgotowanie lub podsmażenie, które poprawia smak i bezpieczeństwo.
Najczęściej zadawane pytania
Czy tempeh zapewnia witaminę B12 weganom?
Nie w wystarczającym stopniu. Fermentacja tworzy analogi kobalaminy, które nie są aktywną witaminą B12 (cyjanokobalaminą ani metylokobalaminą), a część z nich może blokować receptory witaminy B12. Weganie potrzebują suplementu lub produktów wzbogacanych.
Czy tempeh nadaje się dla osób wrażliwych na soję?
Osoby z alergią na soję (IgE) nie powinny jeść tempeh, bo fermentacja nie inaktywuje głównych alergenów. Osoby z nietolerancją soi lub wzdęciami, które nie mają alergii IgE, zwykle lepiej tolerują tempeh, ponieważ fermentacja rozkłada oligosacharydy.
Czy codziennie jedzenie tempeh jest szkodliwe?
Jedzenie 100 do 150 g tempeh 3 do 5 razy w tygodniu jest bezpieczne i zalecane. Codzienne spożywanie nie wiąże się ze znanym ryzykiem, ale różnorodność jest zawsze lepsza. Ze względu na izoflawony osoby z chorobą tarczycy powinny skonsultować się z lekarzem.
Gdzie kupić tempeh w Polsce i jak długo się przechowuje?
Najczęściej w sklepach ze zdrową żywnością, w sklepach z żywnością ekologiczną i w sklepach internetowych. Świeży tempeh wytrzymuje około 7 dni w lodówce, a w zamrażarce do 3 miesięcy. Zwróć uwagę na datę ważności i zapach.
Jaki jest zapach tempeh i czy może być gorzki?
Świeży tempeh ma lekko ziemisty, orzechowy i delikatnie kwaskowy zapach. Silny zapach amoniaku albo zepsuty posmak oznaczają, że produkt się zepsuł. Czarne lub szare plamy na powierzchni to zwykle naturalny ślad dojrzewania grzyba, a nie psucie się. Jeśli produkt jest w całości czarny lub zielony, wyrzuć go.
Czy tempeh może zastąpić odżywkę białkową?
Tempeh jest prawdziwym produktem spożywczym, więc ma więcej błonnika, minerałów i związków bioaktywnych niż proszki białkowe. Odżywki są wygodniejsze i mają więcej białka w małej objętości. Najlepiej łączyć: odżywka po treningu jako szybkie źródło białka, a tempeh w głównych posiłkach.
Prosty sposób na liczenie kalorii
Zrób zdjęcie jedzenia, a sztuczna inteligencja Kalorita oszacuje jego kalorie i makroskładniki w kilka sekund.
Pobierz za darmo