Postbiotyki: nowa generacja wsparcia dla jelit
Probiotyki i prebiotyki są już znane wielu osobom, ale badacze jelit coraz częściej mówią o postbiotykach. To związki bioaktywne powstające, gdy bakterie jelitowe fermentują błonnik: maślan, mleczan, bakteriocyny i egzopolisacharydy. W 2021 roku Międzynarodowe Stowarzyszenie Naukowe ds. Probiotyków i Prebiotyków (ISAPP) zdefiniowało postbiotyk jako przygotowanie zawierające unieczynnione mikroorganizmy lub ich składniki, które przynoszą korzyść gospodarzowi. Badania sugerują, że postbiotyki mogą wzmacniać barierę jelitową, modulować odporność i ograniczać przewlekły stan zapalny.
Nie tylko czytaj, zacznij śledzićZrób zdjęcie posiłku, a Kalorita policzy kalorie i makroskładniki w kilka sekund. 3 dni za darmo.→Czym jest postbiotyk? Czym różni się od probiotyku i prebiotyku?
Te trzy pojęcia są ze sobą powiązane, ale pełnią różne role. Prebiotyki to błonniki, którymi karmią się pożyteczne bakterie jelitowe. Probiotyki to żywe pożyteczne bakterie. Postbiotyki to produkty przemiany materii tych bakterii.
| Pojęcie | Definicja | Przykłady |
|---|---|---|
| Prebiotyk | Nietrawione składniki odżywiające pożyteczne bakterie jelitowe | Inulina, skrobia oporna, pektyny |
| Probiotyk | Żywe mikroorganizmy, które w odpowiedniej ilości przynoszą zdrowiu korzyść | Lactobacillus, Bifidobacterium |
| Postbiotyk | Substancje bioaktywne powstające w wyniku fermentacji bakterii jelitowych | Maślan, mleczan, bakteriocyny, egzopolisacharydy |
Zaletą postbiotyków jest brak żywych mikroorganizmów, więc w ogólnej populacji, także u osób z obniżoną odpornością, łatwiej je stosować bezpiecznie. Decyzję zawsze konsultuj z lekarzem.
Maślan: główne paliwo komórek jelita grubego
Najważniejszy z krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (KKT), maślan (kwas masłowy), dostarcza komórkom jelita grubego (kolonocytom) dużą część ich energii, często podawane jest nawet około 70%. Błonnik rozpuszczalny (owies, strączki, skrobia oporna) po fermentacji w jelicie daje maślan, propionian i octan.
Korzystny wpływ maślanu na zdrowie wspierają badania: wzmacnia nabłonek jelitowy, hamuje wytwarzanie cytokin prozapalnych, może zmniejszać ryzyko raka jelita grubego i wpływa na nastrój przez oś jelitowo-mózgową.
| KKT | Udział w produkcji (szacunkowy) | Główne działanie |
|---|---|---|
| Maślan | ok. 15% | Paliwo kolonocytów, bariera jelitowa, działanie przeciwzapalne |
| Propionian | ok. 25% | Metabolizm glukozy, sygnał sytości, wątroba |
| Octan | ok. 60% | Energia dla mięśni i mózgu, regulacja apetytu |
Produkty tworzące postbiotyki i sposoby ich przygotowania
Postbiotyki nie występują bezpośrednio w żywności. Powstają w jelitach z prebiotyków. Niektóre fermentowane produkty zawierają jednak gotowe związki powstałe w trakcie fermentacji.
- Kefir: żywe kultury fermentują mleko, w wyniku czego powstają mleczan, acetaldehyd i różne bakteriocyny.
- Domowe ogórki kiszone: fermentacja kwasu mlekowego wytwarza mleczan i inne kwasy organiczne.
- Żurek na zakwasie: tradycyjny polski produkt fermentowany. Podczas długiego kwaszenia rozwija się bogaty profil postbiotyczny.
- Pełne ziarna i strączki: pełnoziarnisty chleb, płatki owsiane, fasola i soczewica przygotowują grunt pod fermentację w jelitach, tworząc maślan i propionian.
- Zielony banan i ugotowany, a potem ostudzony ziemniak: bogate w skrobię oporną, wspierają produkcję maślanu.
- Cebula, czosnek, por: inulina i FOS dają silny efekt prebiotyczny i wspierają produkcję postbiotyków przez bakterie jelitowe.
Ważna uwaga: wiele suplementów z „postbiotykiem” jest na rynku bez potwierdzenia skuteczności klinicznej. Najlepiej udokumentowanym źródłem są prawdziwe produkty fermentowane.
Działanie postbiotyków na organizm
Postbiotyki wspierają kilka układów różnymi mechanizmami:
| Obszar | Mechanizm | Wynik badań |
|---|---|---|
| Bariera jelitowa | Zwiększa białka ścisłych połączeń (claudyna, okludyna) | Zmniejsza objawy zwiększonej przepuszczalności jelit |
| Odporność | Wspiera aktywność limfocytów T regulatorowych i produkcję IgA | Może skrócić czas infekcji górnych dróg oddechowych |
| Stan zapalny | Hamuje szlak NF-κB i zwiększa IL-10 | Poprawa objawów IBD i IBS w części badań |
| Nastrój i mózg | Wspiera metabolizm tryptofanu, prekursora serotoniny | Mniej objawów lęku i depresji u zwierząt; badania na ludziach trwają |
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest postbiotyk, w skrócie?
Postbiotyki to bioaktywne związki powstające, gdy bakterie jelitowe fermentują błonnik. Najczęściej badane są maślan (krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy), mleczan, bakteriocyny i egzopolisacharydy. Nie zawierają żywych mikroorganizmów, więc są bardziej odporne na warunki przechowywania. Według definicji ISAPP z 2021 roku to przygotowania z unieczynnionych mikroorganizmów lub ich składników, które przynoszą korzyść zdrowotną gospodarzowi.
Jaka jest różnica między prebiotykiem, probiotykiem a postbiotykiem?
Prebiotyki to błonniki, którymi karmią się bakterie (np. inulina i skrobia oporna). Probiotyki to żywe, pożyteczne bakterie (Lactobacillus, Bifidobacterium). Postbiotyki to produkty fermentacji tych bakterii, takie jak maślan, propionian, octan i bakteriocyny. Te trzy składniki się uzupełniają: bez prebiotyku probiotyk nie ma pokarmu, a bez probiotyku nie powstaje postbiotyk. Dla zdrowia jelit najlepiej wspierać wszystkie trzy.
Które produkty zawierają maślan lub jego prekursory?
Maślanu nie kupi się w gotowej postaci w zwykłym produkcie spożywczym, bo powstaje z błonnika w jelicie grubym. Zwiększą jego produkcję płatki owsiane, fasola, soczewica, zielony banan, ugotowane i ostudzone ziemniaki (powstaje w nich skrobia oporna), pieczywo pełnoziarniste, karczochy i por. Regularne jedzenie tych produktów karmi mikrobiotę jelitową, która produkuje maślan.
Czy postbiotyki pomagają przy zespole jelita drażliwego?
Wyniki badań są obiecujące. W części badań klinicznych suplementacja maślanem zmniejszała ból brzucha i zaburzenia pracy jelit u pacjentów z IBS. Fermentowane produkty mogą też wspierać barierę jelitową. IBS jest jednak chorobą o zróżnicowanym przebiegu, więc reakcje są różne. Przed zmianami w diecie warto skonsultować się z gastroenterologiem lub dietetykiem.
Które fermentowane produkty mają najwięcej postbiotyków?
Kefir, domowe ogórki kiszone, żurek na zakwasie i kiszona kapusta to tradycyjne produkty bogate w związki powstające przy fermentacji. Produkty pasteryzowane lub poddane obróbce cieplnej nie zawierają żywych kultur, ale część związków chemicznych, np. mleczan i kwasy organiczne, jest odporna na ciepło i pozostaje w produkcie. Domowe produkty fermentowane zwykle mają większą różnorodność niż przemysłowe odpowiedniki.
Czy postbiotyki są przydatne po antybiotyku?
Tak, szczególnie. Antybiotyki działają także na pożyteczne bakterie i zmniejszają różnorodność mikrobioty, co tymczasowo ogranicza produkcję postbiotyków. W trakcie kuracji i po niej warto jeść kefir, jogurt naturalny i kiszonki, które dostarczają żywe kultury i gotowe związki. Więcej produktów bogatych w błonnik przyspiesza odbudowę mikrobioty. Suplement probiotyczny też może pomóc, a przyjmować go warto co najmniej 2 godziny po antybiotyku.
Prosty sposób na liczenie kalorii
Zrób zdjęcie jedzenia, a sztuczna inteligencja Kalorita oszacuje jego kalorie i makroskładniki w kilka sekund.
Pobierz za darmo